โอนลอยรถมอเตอร์ไซค์ คืออะไร? เสี่ยงอะไรทั้งคนขายและคนซื้อ และทำยังไงแทนให้ปลอดภัย

ขายมอเตอร์ไซค์มือสองให้คนรู้จัก หลายคนเลือก โอนลอยรถมอเตอร์ไซค์ เพราะง่าย ไม่ต้องลางานไปขนส่งพร้อมกัน แค่เซ็นเอกสารให้ แล้วส่งเล่มทะเบียนกับกุญแจไปด้วย ทุกคนดูเหมือนจบ แต่ในทางกฎหมาย ชื่อในเล่มทะเบียนยังเป็นของคนขายอยู่ และนั่นคือจุดเริ่มของปัญหาหลายอย่างทั้งฝั่งคนขายและคนซื้อครับ

1. โอนลอยคืออะไร

"โอนลอย" เป็นคำเรียกในทางปฏิบัติ ไม่มีในตัวบทกฎหมาย หมายถึงคนขายเซ็นแบบคำขอโอนและรับโอน และหนังสือมอบอำนาจไว้ล่วงหน้า โดยยังไม่ใส่ชื่อคนรับโอน แล้วส่งให้คนซื้อพร้อมเล่มทะเบียน ให้คนซื้อไปจัดการโอนเองเมื่อไรก็ได้ บางคันถูกขายต่อแบบโอนลอยอีกหลายทอด โดยชื่อในเล่มไม่เคยเปลี่ยนเลย

2. ขายแล้ว รถเป็นของใคร

• รถเป็นทรัพย์ที่ซื้อขายกันได้ด้วยการตกลง กรรมสิทธิ์โอนไปตั้งแต่ทำสัญญาซื้อขาย แม้ยังไม่ได้เปลี่ยนชื่อในทะเบียน (ป.พ.พ. ม.458 · ฎ.1562/2522) ชื่อในเล่มทะเบียนจึงไม่ใช่ตัวตัดสินว่าใครเป็นเจ้าของ
• แต่กฎหมายรถยนต์ก็บังคับให้ ทั้งคนโอนและคนรับโอนแจ้งต่อนายทะเบียนภายใน 15 วันนับแต่วันโอน (พ.ร.บ.รถยนต์ ม.17) ไม่แจ้งมีโทษปรับไม่เกิน 2,000 บาท (ม.60)
• มอเตอร์ไซค์ก็อยู่ใต้กฎนี้ เพราะคำว่า "รถ" ใน พ.ร.บ.รถยนต์ หมายความรวมถึงรถจักรยานยนต์ (ม.4)

แปลว่า โอนลอยไม่ได้ทำให้การซื้อขายเป็นโมฆะ แต่ทั้งสองฝ่ายยังไม่ได้ทำหน้าที่แจ้งโอนตามกฎหมาย และทิ้งช่องโหว่ไว้ให้คนอื่น

3. คนขายเสี่ยงอะไร

• ชื่อยังค้างในทะเบียน เรื่องภาษีรถค้าง ค่าปรับ หรือเรื่องที่เจ้าหน้าที่ติดตามจากทะเบียนรถ อาจถูกส่งมาที่คนที่มีชื่อในเล่ม คนขายต้องเป็นฝ่ายพิสูจน์ว่าขายไปแล้วตั้งแต่เมื่อไร
• เอกสารที่เซ็นทิ้งไว้ถูกนำไปใช้ต่อได้ เพราะไม่ได้ระบุว่าโอนให้ใคร ใครถือเอกสารก็เอาไปทำต่อได้
• ถ้ารถไปเกี่ยวกับอุบัติเหตุหรือคดี คนขายอาจถูกเรียกไปให้ข้อมูลในฐานะเจ้าของตามทะเบียน แม้สุดท้ายจะพิสูจน์ได้ว่าขายไปแล้วก็ตาม

4. คนซื้อเสี่ยงอะไร — เรื่องจริงจากศาลฎีกา

คนซื้อแบบโอนลอยมักคิดว่าได้เล่มมาแล้วก็ปลอดภัย แต่ศาลฎีกามีคดีที่รถถูกขายแบบโอนลอย 2 ทอด แล้วคนกลางพาเจ้าของเดิมไปแจ้งว่าเล่มทะเบียนหาย ขอเล่มใหม่ จดทะเบียนเข้าชื่อตัวเอง แล้วเอารถไปขายต่อ ศาลตัดสินว่าคนกลางได้รถมาโดยยักยอก จึงไม่มีกรรมสิทธิ์ คนที่ซื้อต่อจากเขาแม้ซื้อโดยสุจริตก็ไม่ได้กรรมสิทธิ์ ต้องคืนรถให้คนซื้อแบบโอนลอยที่เป็นเจ้าของจริง (ฎ.8865/2558) คดีนี้เป็นรถยนต์ แต่หลักเดียวกันใช้กับมอเตอร์ไซค์

อีกกรณีที่ต้องระวังมากคือ รถที่ยังผ่อนไฟแนนซ์ ระหว่างผ่อน รถยังเป็นของบริษัทไฟแนนซ์ ไม่ใช่ของคนที่ผ่อนอยู่ (ป.พ.พ. ม.572) คนผ่อนไม่มีสิทธิเอารถไปขายต่อแบบโอนลอย ถ้าซื้อมา บริษัทตามยึดคืนได้

5. ทำยังไงแทนโอนลอย

1. ตรวจรถกับเล่มก่อนจ่ายเงิน เลขตัวรถ เลขเครื่องต้องตรงกับเล่ม ชื่อเจ้าของในเล่มต้องเป็นคนที่ขายให้เรา ภาษีต้องไม่ค้าง (รถที่ค้างภาษีแจ้งโอนไม่ได้)
2. ทำสัญญาซื้อขายเป็นหนังสือ ระบุราคา วันและเวลาที่ส่งมอบรถ (สำคัญมาก ใช้พิสูจน์ว่าเรื่องที่เกิดหลังเวลานั้นไม่ใช่ความรับผิดของคนขาย) ใครรับผิดชอบภาษีและค่าปรับที่ค้างก่อนวันส่งมอบ และนัดวันไปขนส่งพร้อมกันภายใน 15 วัน
3. ไปแจ้งโอนที่สำนักงานขนส่งด้วยกัน ถ้าไปพร้อมกันไม่ได้จริง ๆ ให้ทำหนังสือมอบอำนาจที่ระบุชื่อคนรับมอบและระบุรถคันนั้นชัด ๆ ไม่เซ็นเอกสารเปล่า
4. ออกใบรับเงินค่ารถ ใบรับเงินค่าขายรถที่จดทะเบียนต้องติดอากรแสตมป์ 1 บาท ต่อทุก 200 บาท คนขาย (คนออกใบรับ) เป็นผู้เสีย (บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 28 (ค))

6. และช้าก่อนนนนน!!! ถ้าโอนลอยไปแล้ว ทำอะไรได้บ้าง

ถ้าขายแบบโอนลอยไปแล้ว อย่าปล่อยไว้นาน ติดต่อคนซื้อให้ไปแจ้งโอนที่ขนส่งพร้อมกันให้เร็วที่สุด เก็บหลักฐานการขายไว้ให้ดี เช่น แชทตกลงราคา สลิปโอนเงิน หรือทำบันทึกซื้อขายย้อนหลังที่ระบุวันเวลาส่งมอบจริงแล้วเซ็นทั้งสองฝ่าย เพราะถ้ามีเรื่องเกิดขึ้นทีหลัง เอกสารนี้คือสิ่งที่พิสูจน์ว่ารถไม่ได้อยู่กับเราแล้ว อ่านรายละเอียดการทำสัญญาซื้อขายรถมือสองเพิ่มได้ที่ สัญญาซื้อขายรถมือสอง ระหว่างบุคคล ต้องมีอะไรบ้าง

สรุปสั้น ๆ: โอนลอยรถมอเตอร์ไซค์ ไม่ทำให้การซื้อขายเป็นโมฆะ แต่ทั้งคนขายและคนซื้อยังไม่ได้แจ้งโอนภายใน 15 วันตามที่กฎหมายบังคับ คนขายเสี่ยงเพราะชื่อยังค้าง คนซื้อเสี่ยงเพราะไม่มีชื่อในทะเบียน ทางที่ปลอดภัยคือทำสัญญาซื้อขายที่ระบุวันเวลาส่งมอบ แล้วไปขนส่งด้วยกันครับ