ผ่อนของอยู่ จมน้ำ ยังต้องผ่อนไหม? มอเตอร์ไซค์-รถเช่าซื้อ ตู้เย็น-แอร์เช่าซื้อ และมือถือผ่อนบัตร กฎหมายให้ผลต่างกัน

มอเตอร์ไซค์ที่เพิ่งผ่อนได้ปีเดียวจมน้ำจนสตาร์ทไม่ติด ตู้เย็นกับแอร์ที่ซื้อผ่อนจากร้านเครื่องใช้ไฟฟ้าพังทั้งคู่ มือถือที่ผ่อนบัตรเครดิตตกน้ำหาย แต่ใบแจ้งหนี้ทุกใบยังมาเหมือนเดิม คำถาม ผ่อนของอยู่ จมน้ำ ยังต้องผ่อนไหม ตอบได้ 3 แบบตามว่าเราผ่อนด้วยสัญญาอะไร เพราะ เช่าซื้อ กับ ซื้อแล้วผ่อนเงิน คนละเรื่องกันในสายตากฎหมาย บทความนี้แยกให้เห็นว่าแบบไหนไม่ต้องจ่ายงวดที่เหลือ แบบไหนต้องจ่ายต่อแต่ขอพักได้ และต้องระวังเงื่อนไข "ไม่ใช่ความผิดของเรา" ยังไงครับ

1. ดูก่อนว่าเราผ่อนด้วยสัญญาแบบไหน

วิธีเช็กง่าย ๆ: เปิดสัญญาดูหัวกระดาษว่าเขียน "สัญญาเช่าซื้อ" หรือ "สัญญากู้/สินเชื่อ" และดูว่ากรรมสิทธิ์ของเป็นของใคร ถ้าเล่มทะเบียนรถเป็นชื่อไฟแนนซ์ หรือสัญญาบอกว่าของตกเป็นของเราเมื่อผ่อนครบ คือ เช่าซื้อ ถ้าเป็นการรูดบัตรแล้วเลือกผ่อน หรือกู้เงินมาซื้อ คือ ซื้อขายเสร็จเด็ดขาด ของเป็นของเราตั้งแต่แรก

2. รถ มอเตอร์ไซค์เช่าซื้อ: พังจากน้ำท่วม ไม่ต้องจ่ายงวดที่เหลือ (มีเงื่อนไข)

ประกาศคณะกรรมการว่าด้วยสัญญา เรื่อง ให้ธุรกิจให้เช่าซื้อรถยนต์และรถจักรยานยนต์เป็นธุรกิจที่ควบคุมสัญญา พ.ศ. 2565 (ใช้กับสัญญาที่ทำตั้งแต่ 10 ม.ค. 2566) ห้ามไฟแนนซ์เขียนสัญญาให้ผู้เช่าซื้อต้องจ่ายค่าเช่าซื้อให้ครบ ในกรณีรถสูญหาย ถูกทำลาย ถูกยึด ถูกอายัด หรือถูกริบ โดยมิใช่ความผิดของผู้เช่าซื้อ สคบ. สรุปว่าในกรณีนี้ผู้เช่าซื้อ ไม่ต้องรับผิดชอบค่างวดที่เหลือ แต่ยังอาจต้องจ่ายเบี้ยปรับที่ค้างก่อนหน้า ค่าทวงถามที่จ่ายจริง และภาษีมูลค่าเพิ่มที่คงเหลือตามสัญญา สัญญาที่ทำก่อน 10 ม.ค. 2566 ใช้ประกาศฉบับ 2561 ซึ่งมีหลักเดียวกัน

สิ่งที่ไฟแนนซ์ทำไม่ได้แม้เลิกสัญญา คือเรียกค่าเช่าซื้อที่ค้าง "เต็มจำนวน" เหมือนสัญญายังอยู่ ศาลฎีกาวางหลักไว้นานแล้วว่าเลิกสัญญาเช่าซื้อแล้ว เรียกได้เฉพาะค่าใช้ทรัพย์ในช่วงที่ครอบครองและค่าเสียหาย (ฎีกา 1195/2511) และประกาศ สคบ. ห้ามคิดดอกเบี้ยที่ยังไม่ถึงกำหนดหลังเลิกสัญญา ถ้าโดนเรียกเต็ม ให้ทักท้วงเป็นหนังสือและร้อง สคบ. 1166 รายละเอียดฝั่งประกันอ่าน รถน้ำท่วม ประกันจ่ายไหม

ตัวอย่าง: มอเตอร์ไซค์ 60,000 บาท ผ่อน 36 งวด งวดละ 2,000 จ่ายไปแล้ว 12 งวด จมน้ำทั้งคันขณะจอดที่บ้าน ไม่มีประกัน

3. เครื่องใช้ไฟฟ้า เฟอร์นิเจอร์ มือถือ ที่ผ่อนแบบเช่าซื้อ

ตู้เย็น แอร์ ทีวี ที่ผ่อนกับบริษัทผ่อนสินค้าส่วนใหญ่เป็นสัญญาเช่าซื้อเหมือนรถ แต่ประกาศ สคบ. ฉบับรถใช้กับของพวกนี้ไม่ได้ มีประกาศแยกคือ ประกาศคณะกรรมการว่าด้วยสัญญา เรื่อง ให้ธุรกิจให้เช่าซื้อเครื่องใช้ไฟฟ้าเป็นธุรกิจที่ควบคุมสัญญา พ.ศ. 2544 (แก้ไข 2558) ซึ่งคุมรูปแบบสัญญาและข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม หลักกฎหมายทั่วไปคือเช่าซื้อเป็นสัญญาเช่าที่มีคำมั่นว่าจะขาย ถ้าทรัพย์ที่เช่า สูญหายไปทั้งหมด สัญญาเช่าระงับ (ป.พ.พ. มาตรา 567) และผู้ให้เช่าซื้อเรียกค่างวดที่เหลือเหมือนสัญญายังอยู่ไม่ได้ (ฎีกา 1195/2511) ข้อสัญญาที่ผลักให้ผู้บริโภครับผิดเต็มทุกกรณี ศาลลดได้ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม

• เปิดสัญญาดูข้อ "ความสูญหายหรือเสียหายของทรัพย์" หลายบริษัทเขียนให้ผู้เช่าซื้อรับความเสี่ยงและต้องจ่ายต่อ หรือบังคับทำประกันสินค้าไว้แล้ว ถ้ามีประกัน ให้บริษัทเคลมก่อน
• แจ้งบริษัทเป็นหนังสือทันที ระบุว่าของเสียหายสิ้นเชิงจากน้ำท่วมเมื่อวันที่ใด แนบรูปและบันทึกความเสียหาย ขอให้ยุติการเรียกเก็บค่างวดที่เหลือ หรือขอพักชำระ/ปรับลดถ้าของยังใช้ได้
• ซ่อมได้ก็ต้องผ่อนต่อ แต่ขอผ่อนผันได้ หลายบริษัทผ่อนสินค้าอยู่ในกลุ่มธนาคารที่มีมาตรการน้ำท่วม
• ถูกเรียกเต็มจำนวนหรือถูกทวงแบบข่มขู่ ร้อง สคบ. 1166 (สัญญาควบคุม) และ ธปท. 1213 (ถ้าเป็นบริษัทในกำกับ) (ทวงแบบข่มขู่ผิด พ.ร.บ.ทวงถามหนี้)

4. ผ่อนบัตรเครดิต สินเชื่อส่วนบุคคล: ของเป็นของเรา หนี้ก็ยังอยู่

มือถือที่รูดบัตรผ่อน 0% หรือโน้ตบุ๊กที่กู้สินเชื่อส่วนบุคคลมาซื้อ กรรมสิทธิ์โอนมาเป็นของเราตั้งแต่วันซื้อ (ป.พ.พ. มาตรา 458) ของพังหรือหายจากน้ำท่วมจึงเป็น ความเสี่ยงของเจ้าของ คือเรา (มาตรา 370) หนี้กับธนาคารเป็นหนี้เงินกู้ ไม่ได้ผูกกับตัวสินค้า ต้องจ่ายต่อตามปกติ ทางออกคือ

1. เคลมประกันที่ติดมากับสินค้า มือถือและเครื่องใช้ไฟฟ้าหลายรุ่นมีประกันอุบัติเหตุหรือประกันจากร้าน/บัตร ดูเงื่อนไขว่ารวมน้ำท่วมไหม
2. ขอเข้ามาตรการช่วยลูกหนี้อุทกภัย ของธนาคารผู้ออกบัตร เช่น ลดจ่ายขั้นต่ำ พักชำระ หรือแปลงเป็นผ่อนระยะยาวดอกเบี้ยต่ำ ติดต่อก่อนวันครบกำหนด อ่าน น้ำท่วม พักหนี้ยังไง
3. ของที่ยังอยู่แต่พัง ไม่ใช่เหตุให้หยุดจ่าย การค้างบัตรจะทำให้ดอกเบี้ยผิดนัดและประวัติเครดิตเสีย

5. ขั้นตอนแจ้งไฟแนนซ์ให้ถูก ไม่โดนทวงซ้ำ

1. ทันทีที่เข้าถึงรถ/ของได้
   ถ่ายรูป ห้ามสตาร์ท ห้ามเสียบปลั๊ก

   ถ่ายให้เห็นรอยคราบน้ำ ทะเบียนหรือซีเรียลนัมเบอร์ จดวันที่ ทำบันทึกความเสียหายให้พยานเซ็น

   ทำเอกสารนี้ →
2. วันเดียวกัน
   แจ้งประกัน (ถ้ามี) จดเลขเคลม

   ประกันชั้น 1 ของรถ หรือประกันสินค้า ให้บริษัทประเมินว่าซ่อมได้หรือเสียหายสิ้นเชิง

3. ภายในสัปดาห์แรก
   แจ้งไฟแนนซ์เป็นหนังสือ

   ระบุเลขสัญญา เหตุน้ำท่วม วันที่ สภาพรถ/ของ และขอ (ก) ยุติการเรียกเก็บงวดที่เหลือกรณีเสียหายสิ้นเชิง หรือ (ข) พัก/ลดค่างวดกรณีซ่อมได้ ขอหนังสือตอบกลับระบุยอดที่ต้องจ่ายจริง

   ทำเอกสารนี้ →
4. ถ้าไฟแนนซ์ยืนยันให้จ่ายเต็ม
   ทักท้วงและร้องเรียน

   อ้างประกาศ สคบ. 2565 (รถ/มอเตอร์ไซค์) หรือข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม (เครื่องใช้ไฟฟ้า) ร้อง สคบ. 1166 · ธปท. 1213 · อย่าเซ็นรับสภาพหนี้ยอดที่ไม่ควรจ่าย

เรื่องน้ำท่วมอื่น ๆ ทั้งเงินเยียวยา ประกัน บ้านเช่า รถ หนี้ งาน เกษตรกร ร้านค้า และแบบฟอร์มฟรี รวมไว้ที่ น้ำท่วม 2569 ต้องทำอะไรบ้าง