อายุความหนี้เงินกู้กี่ปี? ยืมเพื่อน ผ่อนรายเดือน บัตรเครดิต นับจากวันไหน และทำยังไงให้เริ่มนับใหม่

"ยืมไปตั้งหลายปีแล้ว ยังฟ้องได้อยู่ไหม" "หนี้บัตรเก่าสิบปีก่อน ทำไมเพิ่งมีหมายศาลมา" คำถามพวกนี้มาจากเรื่องเดียวกันคือ อายุความหนี้เงินกู้ ซึ่งหลายคนจำมาว่า 10 ปีเสมอ ความจริงคือ มีทั้ง 10 ปี 5 ปี และ 2 ปี ขึ้นกับว่าตกลงจ่ายคืนกันแบบไหน ถ้าจำผิด เจ้าหนี้อาจฟ้องช้าไปจนแพ้คดี ส่วนลูกหนี้อาจจ่ายหนี้ที่ไม่ต้องจ่ายแล้วโดยไม่รู้ตัว มาไล่ดูทีละเรื่องครับ

1. อายุความคืออะไร (ใครรู้แล้วข้ามได้เลย)

อายุความคือ กำหนดเวลาที่เจ้าหนี้ต้องฟ้องศาลให้ทัน ถ้าปล่อยเลยกำหนด ลูกหนี้มีสิทธิปฏิเสธไม่จ่ายได้ (ป.พ.พ. ม.193/9, 193/10) แต่มีจุดที่คนเข้าใจผิดเยอะ คือ หนี้ไม่ได้หายไปเอง ถ้าเจ้าหนี้ฟ้องมาแล้วลูกหนี้ไม่ไปศาลหรือไม่ยกเรื่องอายุความขึ้นสู้ ศาลจะยกเรื่องนี้ขึ้นมาเองไม่ได้ (ม.193/29) และศาลอาจพิพากษาให้จ่ายตามฟ้อง

2. หนี้แต่ละแบบ อายุความกี่ปี

เรื่องผ่อนเป็นงวดกับบัตรเครดิตคือจุดที่คนพลาดบ่อยที่สุด ศาลฎีกาตัดสินไว้ว่า เงินกู้ที่ตกลงผ่อนต้นคืนเป็นงวด ๆ มีอายุความ 5 ปี ไม่ใช่ 10 ปี (ม.193/33 (2)) และ หนี้บัตรเครดิตมีอายุความ 2 ปี เพราะถือว่าบริษัทบัตรออกเงินแทนเราไปก่อนแล้วมาเรียกเก็บทีหลัง (ม.193/34 (7)) แต่ถ้าสมัครสินเชื่อเงินสดผ่านบัตร แล้วตกลงผ่อนเป็นงวดรายเดือน ศาลถือเป็นเงินกู้ผ่อนเป็นงวด 5 ปี ไม่ใช่ 2 ปี

3. เริ่มนับจากวันไหน

อายุความเริ่มนับ ตั้งแต่วันที่เจ้าหนี้เรียกให้จ่ายได้ (ม.193/12) และไม่นับวันแรก (ม.193/3) ในทางปฏิบัติแยกได้ 3 แบบ:

• ตกลงวันคืนไว้ เริ่มนับวันถัดจากวันครบกำหนด เช่น ตกลงคืน 1 มี.ค. 2565 เริ่มนับ 2 มี.ค. 2565 ถ้าเป็นหนี้ 10 ปี ต้องฟ้องให้ทันภายใน 1 มี.ค. 2575
• ไม่ได้ตกลงวันคืน เจ้าหนี้ทวงให้คืนได้ทันที (ม.203) หรือส่งหนังสือกำหนดเวลาคืนที่เหมาะสม (ม.652) ทางที่ชัดที่สุดคือส่งหนังสือทวงถามระบุวันครบกำหนด จะได้มีวันเริ่มนับที่พิสูจน์ได้
• ผ่อนเป็นงวด นับแยกทีละงวดจากวันที่งวดนั้นค้าง งวดที่ค้างนานที่สุดจะหมดอายุความก่อน
• บัตรเครดิต ศาลเคยนับจากวันที่บริษัทยกเลิกบัตรและเรียกให้จ่าย หรือวันถัดจากวันครบกำหนดจ่ายตามที่ทวง

4. ทำยังไงให้อายุความเริ่มนับใหม่ (สำหรับเจ้าหนี้)

กฎหมายเรียกว่า อายุความสะดุดหยุด คือเวลาที่ผ่านไปแล้วไม่นับ เริ่มนับใหม่ทั้งหมดตั้งแต่วันที่เกิดเหตุ (ม.193/15) เหตุที่ทำให้นับใหม่มีดังนี้ (ม.193/14):

1. ลูกหนี้เซ็นหนังสือรับสภาพหนี้ ยอมรับว่ายังเป็นหนี้อยู่เท่าไหร่ ทางนี้ชัดที่สุด
2. ลูกหนี้จ่ายบางส่วน หรือ จ่ายดอกเบี้ย แม้แค่ไม่กี่ร้อยบาท ก็นับใหม่ได้ เก็บสลิปไว้ทุกครั้ง
3. ลูกหนี้ให้หลักประกัน เช่น เอาทรัพย์มาจำนองหรือจำนำ
4. ทำสัญญาปรับโครงสร้างหนี้หรือข้อตกลงผ่อนใหม่ ศาลถือเป็นการรับสภาพหนี้แบบหนึ่ง
5. เจ้าหนี้ฟ้องศาล

อยากรู้รายละเอียดว่าหนังสือรับสภาพหนี้ต้องมีอะไรบ้าง อ่าน หนังสือรับสภาพหนี้ คืออะไร ถ้าลูกหนี้ขอผ่อน ใช้ข้อตกลงผ่อนชำระแทนได้ ได้ผลนับใหม่เหมือนกัน และมีตารางงวดชัดเจน

5. ถ้าหมดอายุความไปแล้ว เกิดอะไรขึ้น

• ลูกหนี้ปฏิเสธได้ แต่ต้องยกขึ้นสู้เอง ถ้าโดนฟ้อง ต้องไปศาลและให้การว่าหนี้ขาดอายุความ ไม่ไปศาล ศาลก็ยกให้ไม่ได้
• จ่ายไปแล้ว ขอคืนไม่ได้ แม้ตอนจ่ายจะไม่รู้ว่าหมดอายุความแล้วก็ตาม (ม.193/28)
• จ่ายครั้งเดียวหลังหมดอายุความ ไม่ทำให้นับใหม่ ศาลฎีกาเคยตัดสินไว้ว่าแค่ทำให้ขอเงินคืนไม่ได้
• แต่ถ้าผ่อนต่อเนื่องอีกหลายปี ศาลเคยถือว่าลูกหนี้ยอมสละสิทธิอ้างอายุความแล้ว (ม.193/24) และนับใหม่จากงวดสุดท้ายที่จ่าย
• เซ็นยอมรับหนี้เป็นหนังสือหลังหมดอายุความ เจ้าหนี้ได้สิทธิฟ้องใหม่ แค่ 2 ปี นับจากวันเซ็น ไม่ใช่ 10 ปี (ม.193/35) และใช้เอาผิดผู้ค้ำประกันเดิมไม่ได้ (ม.193/28)
• เงินต้นหมดอายุความ ดอกเบี้ยหมดด้วย (ม.193/26)
• มีบ้านหรือที่ดินจำนองไว้ เจ้าหนี้ยังบังคับเอาจากทรัพย์ที่จำนองได้ แต่เรียกดอกเบี้ยย้อนหลังได้ไม่เกิน 5 ปี (ม.193/27, 745)

6. แล้วผู้ค้ำประกันล่ะ

ถ้าอายุความของลูกหนี้นับใหม่ เช่น ลูกหนี้จ่ายบางส่วนหรือเซ็นรับสภาพหนี้ก่อนหมดอายุความ ผลนั้นใช้กับผู้ค้ำประกันด้วย (ม.692) ผู้ค้ำจึงอ้างว่าหนี้ของตัวเองหมดอายุความแล้วไม่ได้ แต่ถ้าลูกหนี้ไปยอมรับหนี้ หลัง หมดอายุความแล้ว ผลนั้นไม่ผูกผู้ค้ำ และผู้ค้ำยกเรื่องอายุความขึ้นสู้แทนลูกหนี้ได้ (ม.694)

7. และช้าก่อนนนนน!!! เจ้าหนี้อย่ารอ ลูกหนี้อย่าเพิกเฉยหมายศาล

คนที่ทำงานตามหนี้มาจะเห็นซ้ำ ๆ ว่าเจ้าหนี้รายย่อยแพ้เพราะ รอ ใจดีให้เวลาไปเรื่อย ๆ ไม่มีสลิป ไม่มีหนังสือ พอคิดจะฟ้อง หนี้ผ่อนเป็นงวดก็หมดอายุ 5 ปีไปหลายงวดแล้ว ส่วนฝั่งลูกหนี้ พลาดเพราะ ไม่ไปศาล หนี้เก่าที่ถูกขายต่อให้บริษัทรับซื้อหนี้ หลายครั้งถูกฟ้องตอนเวลาผ่านไปนานแล้ว ถ้าไม่ไปให้การว่าขาดอายุความ ก็อาจแพ้คดีหนี้ที่ไม่ต้องจ่ายแล้ว

• เจ้าหนี้: จดวันครบกำหนดของหนี้แต่ละก้อนไว้ ส่งหนังสือทวงถามเพื่อให้มีหลักฐานและวันเริ่มนับชัด ขอให้ลูกหนี้เซ็นรับสภาพหนี้หรือทำข้อตกลงผ่อน และถ้าใกล้หมดอายุความ ให้ฟ้อง
• ลูกหนี้: ได้หมายศาลหนี้เก่า อย่านิ่ง ไปศาลตามนัด เอาหลักฐานวันที่จ่ายครั้งสุดท้ายไปด้วย และระวังการจ่ายหรือเซ็นยอมรับหนี้ที่หมดอายุความไปแล้ว เพราะอาจทำให้ถูกฟ้องได้อีก

ถ้าให้ยืมไปโดยมีแค่สลิปโอน อ่าน ยืมเงินไม่มีสัญญา มีแค่สลิปโอน ทวงคืนหรือฟ้องได้ไหม และก่อนทวง อ่าน หนังสือทวงถามหนี้ ต้องเตือนกี่ครั้งถึงฟ้องได้ ประกอบด้วยครับ

สรุปสั้น ๆ: อายุความหนี้เงินกู้ ยืมคืนก้อนเดียว 10 ปี ผ่อนเป็นงวด 5 ปี บัตรเครดิต 2 ปี เริ่มนับวันที่เจ้าหนี้เรียกได้ นับใหม่ได้ด้วยการรับสภาพหนี้ จ่ายบางส่วน หรือฟ้อง แต่ต้องทำก่อนหมดเวลา ส่วนหนี้ที่หมดอายุความแล้ว ลูกหนี้ต้องยกขึ้นสู้ในศาลเองครับ