สัญญาจ้างแรงงาน ลูกจ้างร้านค้า / แม่บ้าน ต้องเขียนอะไรบ้าง? 7 จุดที่นายจ้างพลาดบ่อย

เปิดร้านกาแฟเล็ก ๆ จ้างน้องมาช่วยหน้าร้านสักคน หรือจ้างแม่บ้านมาช่วยดูบ้าน ส่วนใหญ่เราตกลงกันปากเปล่าครับ ซึ่งกฎหมายก็ถือว่าเป็น สัญญาจ้างแรงงาน แล้ว แต่พอวันหนึ่งต้องให้ออก ปัญหาจะตามมาทันที — ต้องบอกล่วงหน้าไหม ต้องจ่ายค่าชดเชยเท่าไร หักเงินเดือนได้หรือเปล่า บทความนี้สรุปให้ว่าสัญญาควรเขียนอะไรบ้าง และจุดไหนที่นายจ้างมือใหม่พลาดกันบ่อย

1. จ้างแรงงาน ต่างจากจ้างฟรีแลนซ์ตรงไหน

จ้างแรงงานคือลูกจ้างตกลงทำงานให้ และนายจ้างจ่ายค่าจ้าง ตลอดเวลาที่ทำงานให้ (ป.พ.พ. มาตรา 575) ส่วนจ้างทำของหรือจ้างฟรีแลนซ์ จ่ายเพื่อ ผลสำเร็จของงาน ตัววัดที่ศาลใช้จริงคือ อำนาจบังคับบัญชา ไม่ใช่ชื่อที่เขียนหัวสัญญา

ถ้างานที่จ้างเป็นแบบ "ทำชิ้นนี้ให้เสร็จ ส่งงาน รับเงิน" ใช้ สัญญาจ้างทำของ / ฟรีแลนซ์ จะตรงกว่า แต่ถ้าเข้างานทุกวันตามเวลาร้าน ใช้สัญญาจ้างแรงงานครับ

2. สัญญาจ้างแรงงานที่ดีควรมี 8 เรื่องนี้

1. คู่สัญญา ชื่อ เลขบัตร ที่อยู่ของนายจ้างและลูกจ้าง
2. ตำแหน่ง หน้าที่ และสถานที่ทำงาน
3. วันเริ่มงาน และระยะเวลาทดลองงาน (ถ้ามี)
4. ค่าจ้าง รายวันหรือรายเดือน วันจ่าย และวิธีจ่าย — ต้องจ่ายอย่างน้อยเดือนละครั้ง
5. วันและเวลาทำงาน เวลาพัก วันหยุดประจำสัปดาห์
6. วันหยุดตามประเพณี พักร้อน และการลา
7. การทำงานล่วงเวลา — เขียนว่าจะขอความยินยอมเป็นคราว ๆ ไป
8. การเลิกสัญญา การบอกกล่าวล่วงหน้า และค่าชดเชยตามกฎหมาย

และข่าวดีคือ สัญญาจ้างแรงงานไม่ต้องติดอากรแสตมป์ เพราะไม่มีรายการในบัญชีอัตราอากร ต่างจากสัญญาจ้างทำของที่ต้องติด 1 บาทต่อทุก 1,000 บาทครับ

3. ตัวเลขขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด

4. และช้าก่อน!!! 7 จุดที่นายจ้างพลาดบ่อย

1. คิดว่าทดลองงาน 119 วันแล้วให้ออกได้ทันที — ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยจริง (ยังไม่ครบ 120 วัน) แต่กฎหมายถือว่าสัญญาทดลองงานเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลา ยังต้อง บอกกล่าวล่วงหน้าเป็นหนังสือ ในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้างงวดหนึ่ง หรือจ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าว (ม.17, 17/1)
2. เขียนในสัญญาให้ทำ OT ทุกวัน — ต้องได้รับความยินยอมเป็นคราว ๆ ไป (ม.24) ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อสัญญาที่กำหนด OT ไว้ล่วงหน้าเป็นโมฆะ (ฎีกาที่ 3969–3975/2567)
3. เรียกเงินประกันจากพนักงานทั่วไปหรือแม่บ้าน — ห้าม เว้นแต่ตำแหน่งที่ดูแลเงินหรือทรัพย์สินของนายจ้าง และต้องคืนภายใน 7 วันเมื่อออก (ม.10) ส่วนลูกจ้างทำงานบ้านเรียกหลักประกันไม่ได้เลย
4. หักเงินเดือนเป็นค่าปรับมาสาย — หักค่าจ้างได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายอนุญาต เช่น ภาษี ประกันสังคม หรือค่าเสียหายที่ลูกจ้างทำโดยจงใจหรือประมาทร้ายแรงและลูกจ้างยินยอม (ม.76) "ค่าปรับมาสาย" ไม่อยู่ในข้อยกเว้น
5. ต่อสัญญาปีต่อปีเพื่อเลี่ยงค่าชดเชย — สัญญามีกำหนดเวลาที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ใช้ได้เฉพาะงานโครงการ งานครั้งคราว หรืองานตามฤดูกาลที่เสร็จภายใน 2 ปี และต้องทำเป็นหนังสือตั้งแต่วันแรก (ม.118 วรรคสี่)
6. ให้ออกเพราะทำผิดแต่ไม่เขียนเหตุในหนังสือเลิกจ้าง — ภายหลังจะยกเหตุตาม ม.119 ขึ้นอ้างเพื่อไม่จ่ายค่าชดเชยไม่ได้
7. เขียนห้ามไปทำงานกับคู่แข่งกว้างเกินไป — ศาลบังคับได้เท่าที่เป็นธรรม เคยรับรองการห้าม 1–2 ปีสำหรับตำแหน่งที่รู้ความลับทางการค้า (ฎีกาที่ 7364/2558, 8374/2559) แต่ห้ามทั้งประเทศหลายปีมักถูกลด

5. ค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้าง คิดยังไง

🎯 ตัวอย่าง: ลูกจ้างเงินเดือน 15,000 บาท ทำงานมา 2 ปี ถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด → ค่าจ้างรายวัน 15,000 ÷ 30 = 500 บาท × 90 วัน = 45,000 บาท และเงินที่ค้างทั้งหมดต้องจ่ายภายใน 3 วัน (ม.70) นอกจากนี้ถ้าไม่ได้บอกล่วงหน้า ต้องจ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าวเพิ่มด้วยครับ

อีกเรื่องที่คนมักไม่รู้คือ ลิขสิทธิ์งานที่ลูกจ้างสร้าง ถ้าไม่ได้ทำหนังสือตกลงไว้ ลิขสิทธิ์เป็นของลูกจ้าง นายจ้างใช้ได้ตามวัตถุประสงค์ของการจ้างเท่านั้น (พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ ม.9) งานออกแบบหรือคอนเทนต์ควรเขียนเรื่องนี้ไว้ในสัญญา

ขอย้ำว่าบทความนี้เป็นภาพรวมสำหรับนายจ้างรายเล็ก ถ้าจ้างแรงงานต่างด้าว ลูกจ้างอายุต่ำกว่า 18 ปี หรือมีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป มีกฎเฉพาะเพิ่มเติม ควรปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัดหรือทนายครับ