ค่าชดเชยเลิกจ้างได้เท่าไหร่? ถูกเลิกจ้างได้เงินอะไรบ้าง และนายจ้างต้องจ่ายภายในกี่วัน

"พรุ่งนี้ไม่ต้องมาแล้วนะ" ประโยคเดียวที่ทำให้หลายคนใจหาย คำถามถัดมาคือ ค่าชดเชยเลิกจ้าง ได้เท่าไหร่ มีเงินก้อนอื่นอีกไหม และนายจ้างต้องจ่ายเมื่อไหร่ บทความนี้สรุปตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน ฉบับรวมที่กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานปรับปรุงปี 2568 พร้อมคำนวณให้ดูทีละบรรทัดครับ

1. ถูกเลิกจ้าง มีเงินได้ 4 ก้อน

2. ค่าชดเชยได้กี่วัน (มาตรา 118)

"เลิกจ้าง" ในมาตรานี้หมายถึงการที่นายจ้างไม่ให้ทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าจะเพราะสัญญาจ้างหมดหรือเหตุอื่น รวมถึงกรณีนายจ้างปิดกิจการด้วย ส่วนลูกจ้างที่ทำงานบ้าน เช่น แม่บ้าน พี่เลี้ยงเด็ก ในบ้านที่ไม่ได้ทำธุรกิจ ไม่มีสิทธิค่าชดเชย เพราะกฎกระทรวงฉบับที่ 15 (พ.ศ. 2567) ยกเว้นหมวดค่าชดเชยไว้

3. บอกล่วงหน้า ไม่ได้นับเป็นวัน แต่นับเป็น "รอบเงินเดือน"

หลายคนเข้าใจว่าต้องบอกล่วงหน้า 30 วัน จริง ๆ แล้วมาตรา 17 ให้นายจ้างบอกเป็นหนังสือ ในวันจ่ายค่าจ้างหรือก่อนนั้น แล้วการเลิกจ้างมีผลใน วันจ่ายค่าจ้างงวดถัดไป แต่ไม่ต้องบอกล่วงหน้าเกิน 3 เดือน ถ้านายจ้างอยากให้ออกเลย ต้องจ่ายค่าจ้างตั้งแต่วันที่ให้ออกจนถึงวันที่การเลิกจ้างจะมีผล และต้องจ่ายในวันที่ให้ออก (ม.17/1)

🎯 ตัวอย่าง: จ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน นายจ้างให้หนังสือวันที่ 2 ต.ค. → วันจ่ายเงินเดือนงวดแรกหลังจากนั้นคือ 31 ต.ค. → การเลิกจ้างมีผลวันจ่ายงวดถัดไป คือ 30 พ.ย. ถ้าให้ออกวันที่ 2 ต.ค. เลย นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างแทนอีก 59 วัน (3 ต.ค.–30 พ.ย.)

4. คำนวณให้ดูทีละบรรทัด

• เงินเดือน 15,000 บาท เริ่มงาน 1 มี.ค. 2567 ถูกเลิกจ้างและให้ออก 2 ต.ค. 2569 (อายุงาน 2 ปี 7 เดือน) เหลือวันลาพักร้อน 3 วัน
• 🎯 ค่าจ้างรายวัน = 15,000 ÷ 30 = 500 บาท
• 🎯 ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า = 500 × 59 วัน = 29,500 บาท
• 🎯 ค่าชดเชย (ครบ 1 ปี ไม่ครบ 3 ปี = 90 วัน) = 500 × 90 = 45,000 บาท
• 🎯 ค่าวันหยุดพักผ่อนที่ยังไม่ได้ใช้ = 500 × 3 = 1,500 บาท
• 🎯 รวม 76,000 บาท (ไม่รวมค่าจ้างที่ค้างถึงวันสุดท้าย) และต้องจ่ายภายใน 5 ต.ค.

5. กรณีไหนไม่ได้ค่าชดเชย (มาตรา 119)

1. ทุจริตต่อหน้าที่ หรือทำผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง
2. จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย
3. ประมาทเลินเล่อจนนายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง
4. ฝ่าฝืนระเบียบหรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมาย หลังได้รับหนังสือเตือนแล้ว (กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน · หนังสือเตือนมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ทำผิด)
5. ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกัน โดยไม่มีเหตุอันสมควร
6. ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด

สำคัญมาก: ถ้านายจ้างจะเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย ต้อง เขียนข้อเท็จจริงที่เป็นเหตุไว้ในหนังสือเลิกจ้าง หรือแจ้งให้ลูกจ้างรู้ในขณะเลิกจ้าง ไม่อย่างนั้นจะยกเหตุนั้นขึ้นอ้างภายหลังไม่ได้ (ม.119 วรรคท้าย) หนังสือที่เขียนแค่ว่า "ผลงานไม่ดี ให้ออก" จึงไม่พอ

6. และช้าก่อนนนนน!!! ทดลองงาน 119 วัน แล้วให้ออก ไม่ต้องจ่ายอะไรเลย จริงไหม?

เป็นความเชื่อที่เจอบ่อยในร้านค้าและธุรกิจเล็ก จริงอยู่ที่ถ้ายังทำงานไม่ครบ 120 วัน ลูกจ้าง ยังไม่มีสิทธิค่าชดเชย แต่กฎหมายเขียนไว้ชัดว่า "สัญญาจ้างทดลองงานเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา" (ม.17) แปลว่านายจ้าง ยังต้องบอกกล่าวล่วงหน้าหนึ่งรอบเงินเดือน หรือจ่ายค่าจ้างแทนเหมือนลูกจ้างทั่วไป ถ้าให้ออกวันนั้นเลยโดยไม่จ่ายอะไร ลูกจ้างเรียกค่าจ้างแทนการบอกกล่าวได้ และนายจ้างที่จ่ายช้าก็ต้องเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีด้วย

อีกเรื่องที่ลูกจ้างหลายคนลืมคือ หนังสือรับรองการทำงาน เมื่อการจ้างสิ้นสุด ลูกจ้างมีสิทธิได้หนังสือที่บอกว่าทำงานมานานเท่าไรและทำงานอะไร (ป.พ.พ. ม.585) ขอไว้ใช้สมัครงานใหม่ได้เลยครับ

สรุปสั้น ๆ: ค่าชดเชยเลิกจ้าง ขึ้นกับอายุงาน 30–400 วัน บวกค่าจ้างแทนการบอกกล่าว (ถ้าให้ออกทันที) และค่าวันลาที่เหลือ ทั้งหมดต้องได้ภายใน 3 วัน ถ้านายจ้างจะไม่จ่ายค่าชดเชย ต้องเข้า 1 ใน 6 กรณีของมาตรา 119 และเขียนเหตุไว้ในหนังสือ ใครเคยเจอกรณีแปลก ๆ มาเล่าให้ฟังกันได้ครับ