ผู้ค้ำประกันเสียชีวิต หนี้ตกถึงลูกหลานไหม? เจ้าหนี้และทายาทต้องทำยังไง

พ่อเคยเซ็นค้ำเงินกู้ให้เพื่อนไว้ ตอนนี้พ่อเสียแล้ว แล้ววันหนึ่งก็มีจดหมายจากเจ้าหนี้มาถึงลูก ๆ คำถามคือ ผู้ค้ำประกันเสียชีวิต แล้วหนี้ที่ค้ำไว้หายไปไหม ลูกหลานต้องจ่ายแทนหรือเปล่า คำตอบคือ สัญญาค้ำไม่ได้จบลงเพราะความตาย ความรับผิดตกเป็นมรดก แต่ทายาท ไม่ต้องรับผิดเกินกว่ามรดกที่ตัวเองได้รับ และเจ้าหนี้มีเวลาจำกัดมากในการฟ้อง มาดูทั้งฝั่งเจ้าหนี้และฝั่งทายาทครับ

1. ผู้ค้ำตาย สัญญาค้ำจบไหม

ไม่จบครับ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการค้ำประกันเป็นความผูกพันทางทรัพย์สิน ไม่ใช่เรื่องที่ต้องทำเป็นการเฉพาะตัว แม้ผู้ค้ำจะตายไปก่อนที่ลูกหนี้จะผิดนัดด้วยซ้ำ สัญญาค้ำก็ไม่ระงับ สิทธิหน้าที่และความรับผิดตามสัญญาค้ำตกทอดเป็นมรดกแก่ทายาท (ฎ.1268/2555, ม.1599, 1600)

2. เจ้าหนี้ต้องฟ้องภายใน 1 ปี

หนี้ทั่วไปมีอายุความหลายปี แต่ถ้าจะเรียกจากกองมรดก กฎหมายให้เวลาสั้นมาก คือต้องฟ้อง ภายใน 1 ปีนับแต่เจ้าหนี้รู้หรือควรรู้ว่าผู้ค้ำตาย และไม่ว่ากรณีใดต้องไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันที่ผู้ค้ำตาย (ม.1754 ว.3–4) ข้อต่อสู้เรื่อง 1 ปีนี้ ทายาทหรือผู้จัดการมรดกเป็นคนยกขึ้นสู้ (ม.1755)

คำว่า "รู้ว่าตาย" ต้องเป็นการรู้แบบแน่นอนและมีหลักฐาน ศาลฎีกาเคยตัดสินว่า แค่ซองจดหมายตีกลับที่มีคนเขียนไว้ว่าผู้รับตายแล้ว ยังไม่ถือว่ารู้ ต้องนับจากวันที่เจ้าหนี้ตรวจทะเบียนราษฎรแล้วพบว่าถูกจำหน่ายชื่อเพราะตาย (ฎ.13384/2558)

3. ฝั่งเจ้าหนี้: รู้ว่าผู้ค้ำตาย ต้องทำอะไร

1. ยืนยันการตาย ขอหลักฐาน เช่น สำเนาใบมรณบัตร หรือหนังสือรับรองรายการทะเบียนราษฎร จดวันที่ได้รับไว้ เพราะเป็นวันเริ่มนับ 1 ปี
2. หาว่าใครเป็นทายาท และมีผู้จัดการมรดกหรือยัง เจ้าหนี้เรียกจากทายาทคนใดก็ได้ แต่ถ้ามีผู้จัดการมรดก ต้องเรียกผู้จัดการมรดกเข้ามาในคดีด้วย (ม.1737)
3. ส่งหนังสือแจ้งทายาทเป็นลายลักษณ์อักษร แจ้งว่ามีสัญญาค้ำ ยอดหนี้ และขอให้แจ้งชื่อผู้จัดการมรดก ส่งไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับถึงทายาทแต่ละคน
4. ถ้าลูกหนี้ผิดนัด ควรส่งหนังสือแจ้งการผิดนัดถึงทายาทหรือผู้จัดการมรดกภายใน 60 วัน เหมือนที่ต้องแจ้งผู้ค้ำตามปกติ (ม.686) จะได้ไม่เสียสิทธิเรื่องดอกเบี้ย
5. คิดเรื่องหลักประกันแทน ถ้าลูกหนี้ยังผ่อนอยู่ อาจคุยกับลูกหนี้หาผู้ค้ำคนใหม่ เพราะความรับผิดของทายาทจำกัดแค่มรดก
6. ใกล้ครบ 1 ปีแล้วยังไม่ได้เงิน ปรึกษาทนายเรื่องฟ้อง อย่าปล่อยให้เลยกำหนด

4. ฝั่งทายาท: ได้จดหมายแล้วต้องทำยังไง

• อย่าตกใจและอย่ารีบจ่าย ขอดูสำเนาสัญญาค้ำ สัญญากู้ของลูกหนี้ และยอดหนี้ก่อน
• เช็กว่าลูกหนี้ยังผ่อนอยู่ไหม ผู้ค้ำรับผิดเมื่อลูกหนี้ไม่จ่ายเท่านั้น ถ้าลูกหนี้ยังจ่ายตรง ทายาทก็ยังไม่ต้องจ่าย
• รู้วงเงินของตัวเอง ทายาทรับผิดไม่เกินมรดกที่ได้รับ ถ้าได้มรดกน้อยหรือไม่ได้เลย บอกเจ้าหนี้ให้ชัด
• นับเวลา 1 ปี ถ้าเจ้าหนี้ฟ้องหลังพ้น 1 ปีนับแต่รู้ว่าผู้ค้ำตาย ทายาทยกอายุความขึ้นสู้ได้ แต่ต้องไปศาลและยกเอง
• ถ้าจ่ายแทนไปแล้ว สิทธิไล่เบี้ยของผู้ค้ำก็ตกทอดมาด้วย ทายาทเรียกเงินคืนจากลูกหนี้ได้ (ม.693, 1600)

ถ้าทายาทอยากออกจากการค้ำ หลักเดียวกับผู้ค้ำที่ยังมีชีวิต คือค้ำเงินกู้ก้อนเดียวต้องให้เจ้าหนี้ยอมปลด อ่านต่อที่ ถอนตัวผู้ค้ำประกันได้ไหม และเรื่องหนังสือแจ้ง 60 วันอ่านที่ ผู้ค้ำประกันต้องรับผิดแค่ไหน

5. และช้าก่อนนนนน!!! เจ้าหนี้มักรู้ช้า ทายาทมักไม่รู้สิทธิ

คนที่เคยทำงานศูนย์บริหารหนี้จะรู้ว่า ทะเบียนลูกหนี้ไม่ได้อัปเดตเองว่าผู้ค้ำคนไหนเสียชีวิต หลายครั้งเจ้าหนี้มารู้ตอนส่งหนังสือแล้วจดหมายตีกลับ ซึ่งบางทีเลย 1 ปีไปแล้ว ส่วนฝั่งทายาท บางคนรีบโอนเงินจ่ายเพราะกลัวถูกฟ้อง ทั้งที่ยังไม่ได้เช็กว่าได้มรดกเท่าไหร่ ลูกหนี้ยังผ่อนอยู่หรือเปล่า หรือหนี้หมดอายุความแล้ว ทางที่ดีคือทั้งสองฝ่ายคุยกันด้วยเอกสาร เจ้าหนี้แจ้งเป็นหนังสือ ทายาทตอบเป็นหนังสือ แล้วทุกคนจะรู้ว่าต้องทำอะไรต่อ

สรุปสั้น ๆ: ผู้ค้ำประกันเสียชีวิต สัญญาค้ำไม่จบ หนี้ค้ำตกเป็นมรดก ทายาทรับผิดไม่เกินมรดกที่ได้ เจ้าหนี้ต้องรีบฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่รู้ว่าตาย ส่วนทายาทอย่าเพิ่งจ่ายจนกว่าจะเช็กยอด มรดก และเวลาให้ครบครับ