โพสต์ทวงหนี้ลงเฟซบุ๊ก ประจานลูกหนี้ ผิดกฎหมายไหม? หนี้มีจริงก็ผิดได้ แล้วควรทวงยังไงแทน

ให้เพื่อนยืมเงินไป ทักไปก็อ่านไม่ตอบ โทรไปก็ไม่รับ แต่ยังโพสต์เที่ยวโพสต์กินได้ทุกวัน หลายคนเลยตัดสินใจ โพสต์ทวงหนี้ ลงเฟซบุ๊ก แท็กชื่อ แปะสลิป ให้คนทั้งโลกรู้ว่าใครไม่ใช้หนี้ ความรู้สึกเข้าใจได้ครับ แต่คำตอบทางกฎหมายคือ เสี่ยงโดนฟ้องหมิ่นประมาทกลับ แม้หนี้จะมีอยู่จริง และสุดท้ายคนที่ต้องไปโรงพักอาจเป็นเจ้าหนี้เอง มาดูกันว่าเพราะอะไร และควรทวงยังไงแทน

1. โพสต์ประจานคนเป็นหนี้ ผิดอะไรบ้าง

การโพสต์ว่า "คนนี้ยืมเงินแล้วไม่คืน" ให้คนอื่นเห็น คือการพูดถึงคนคนหนึ่งให้คนที่สามฟัง ในแบบที่ทำให้เขาเสียชื่อเสียงหรือถูกคนอื่นมองไม่ดี ซึ่งตรงกับความผิด หมิ่นประมาท ในประมวลกฎหมายอาญาพอดี และถ้าทำผ่านโพสต์ ภาพ หรือข้อความที่คนเห็นกันกว้าง ๆ โทษจะหนักขึ้นเป็นหมิ่นประมาท โดยการโฆษณา

นอกจากคดีอาญา เขายังฟ้องเรียก ค่าเสียหายทางแพ่ง ได้อีก (ป.พ.พ. ม.420, 423) และขอให้ศาลสั่งให้เราทำให้ชื่อเสียงเขากลับคืน เช่น ลงประกาศขอโทษ (ม.447) เท่ากับว่าเงินที่ให้ยืมยังไม่ได้คืน แต่ต้องจ่ายค่าเสียหายเพิ่มอีกก้อน

2. "ก็หนี้มีจริง พูดความจริงจะผิดได้ยังไง"

นี่คือจุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุดครับ กฎหมายให้คนที่ถูกกล่าวหาว่าหมิ่นประมาทพิสูจน์ว่าสิ่งที่พูดเป็นความจริงได้ แต่มีข้อยกเว้นสำคัญ คือ ห้ามพิสูจน์ ถ้าเป็นการพูดถึง เรื่องส่วนตัว ของเขา และการพิสูจน์ไม่ได้เป็นประโยชน์อะไรต่อประชาชน (ป.อ. ม.330)

กฎหมายยังมีข้อยกเว้นอีกข้อ คือการพูด โดยสุจริต เพื่อปกป้องประโยชน์ของตัวเองอย่างมีเหตุผล (ม.329) เช่น แจ้งคนที่เกี่ยวข้องจริง ๆ อย่างผู้ค้ำประกันหรือคนที่ลูกหนี้บอกให้ติดต่อ ด้วยข้อเท็จจริงล้วน ๆ ไม่ใส่สีตีไข่ แต่การโพสต์สาธารณะเพื่อให้คนรุมด่า ยากมากที่จะอ้างข้อนี้ได้

3. ไม่ใส่ชื่อ แค่ใส่รูป หรือโพสต์ในกลุ่มปิด รอดไหม

• ไม่ใส่ชื่อ แต่คนอ่านรู้ว่าหมายถึงใคร เช่น ใส่รูป ใส่ชื่อเล่น บอกที่ทำงาน หรือคนในกลุ่มรู้จักกันหมด ก็ยังเสี่ยงเหมือนใส่ชื่อ เพราะสิ่งสำคัญคือคนอื่นรู้ว่าเป็นใคร
• กลุ่มปิด กลุ่มไลน์ครอบครัว กลุ่มที่ทำงาน ก็มีคนที่สามอ่านอยู่ดี หมิ่นประมาทไม่ได้ต้องการให้คนทั้งประเทศเห็น แค่บอกคนที่สามก็พอ
• แชร์โพสต์ของคนอื่น หรือคอมเมนต์ผสมโรง ก็เป็นการเผยแพร่ต่อ เสี่ยงเช่นกัน
• ส่งข้อความหาลูกหนี้ตรง ๆ ในแชทส่วนตัว ไม่มีคนที่สามอ่าน จึงไม่ใช่หมิ่นประมาท แต่ต้องสุภาพ ไม่ขู่ ไม่ด่า

4. ถ้าคนทวงเป็นธนาคาร บริษัทบัตร หรือคนปล่อยกู้เป็นอาชีพ โดนหนักกว่านั้น

ธนาคาร บริษัทบัตรเครดิต บริษัทสินเชื่อ คนปล่อยกู้เป็นอาชีพ บริษัทรับทวงหนี้ และร้านที่ให้ลูกค้าผ่อนสินค้า เช่น ร้านผ่อนมือถือ ร้านผ่อนเครื่องใช้ไฟฟ้า อยู่ใต้ พ.ร.บ.การทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 ด้วย กฎหมายนี้ห้ามชัด ๆ ว่า ห้ามบอกหรือเปิดเผยว่าใครเป็นหนี้ให้คนที่ไม่เกี่ยวข้องรู้ (ม.11 (3)) ห้ามโทรไปบอกที่ทำงานหรือญาติ (ม.8) ห้ามดูหมิ่น (ม.11 (2)) ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท (ม.39) และถ้าทำให้ลูกหนี้เสียชื่อเสียงหรือข่มขู่ โทษขึ้นไปถึงจำคุก 5 ปี หรือปรับ 500,000 บาท (ม.41)

คนทวงกลุ่มนี้ยังต้องระวังกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) เพราะเอาข้อมูลลูกค้าไปเปิดเผยโดยไม่ได้รับความยินยอมไม่ได้ (ม.27) และถ้าทำให้ลูกค้าเสียหายต้องชดใช้ (ม.77) ส่วนเพื่อนหรือญาติที่ให้ยืมกันเองครั้งคราว ไม่อยู่ใต้ พ.ร.บ.ทวงถามหนี้ แต่ยังโดนหมิ่นประมาทตามข้อ 1 ได้เหมือนทุกคน

5. ทวงยังไงให้ได้เงินคืน และไม่โดนฟ้องกลับ

คนที่เคยทำงานตามหนี้จะรู้ดีว่า การประจานแทบไม่เคยทำให้ได้เงินคืนเร็วขึ้น ลูกหนี้ที่ถูกประจานมักบล็อกทุกช่องทาง หรือหันไปหาทนายมาฟ้องกลับ สิ่งที่ได้ผลกว่าคือทวงเป็นขั้นเป็นตอนและเก็บหลักฐานทุกขั้น:

1. ทวงตรงกับลูกหนี้ในแชทส่วนตัวหรือโทรหา สุภาพ บอกยอด บอกวันที่อยากได้ เก็บแชทไว้เป็นหลักฐาน
2. ส่งหนังสือทวงถามเป็นทางการ ทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ ให้เวลาชำระชัดเจน ใบตอบรับคือหลักฐานว่าเขาได้รับแล้ว
3. ถ้าเขายอมจ่ายแต่ไม่มีเงินก้อน ทำข้อตกลงผ่อนชำระเป็นหนังสือ ลงชื่อทั้งสองฝ่าย จะได้มีหลักฐานยอดหนี้ชัด ๆ
4. ถ้ายังเงียบ เตรียมหลักฐาน (สลิปโอน แชทที่เขายอมรับว่ายืม หนังสือทวงถาม ใบตอบรับ) แล้วยื่นฟ้องต่อศาล

อยากรู้ว่าส่งไปรษณีย์ยังไงให้มีผลตามกฎหมาย อ่าน ส่งหนังสือทวงถามทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ ส่วนภาพรวมว่าเอกสารแต่ละฉบับใช้ตอนไหน ดู ไทม์ไลน์เอกสารทวงหนี้ และถ้าให้ยืมไปโดยไม่มีสัญญา มีแค่สลิป อ่าน ยืมเงินไม่มีสัญญา ทวงคืนหรือฟ้องได้ไหม

6. ถ้าเราเป็นคนที่โดนประจาน ต้องทำยังไง

1. เก็บหลักฐานทันที แคปหน้าจอให้เห็นชื่อคนโพสต์ วันเวลา ข้อความ รูป คอมเมนต์ และคัดลอกลิงก์โพสต์ไว้ เพราะเขาอาจลบภายหลัง
2. ขอให้ลบ ทักไปขอให้ลบโพสต์อย่างสุภาพ และกดรายงานโพสต์กับแพลตฟอร์ม
3. ถ้าจะเอาเรื่อง ต้องรีบ หมิ่นประมาทเป็นความผิดที่ยอมความได้ ต้องแจ้งความร้องทุกข์ ภายใน 3 เดือน นับจากวันที่รู้ว่ามีโพสต์และรู้ว่าใครโพสต์ (ป.อ. ม.96, ม.333) เลยกำหนดแล้วคดีอาญาจบ
4. ถ้าคนประจานเป็นธนาคาร บริษัท หรือคนทวงหนี้มืออาชีพ ร้องเรียนต่อคณะกรรมการกำกับการทวงถามหนี้ประจำจังหวัดได้อีกทาง

7. และช้าก่อนนนนน!!! โดนประจาน ไม่ได้แปลว่าหนี้หายไป

ต่อให้เจ้าหนี้ทำผิดด้วยการโพสต์ประจาน หนี้ก็ยังอยู่ครบ เจ้าหนี้ยังฟ้องเรียกเงินได้ตามปกติ ทางที่ดีที่สุดสำหรับทั้งสองฝ่ายคือคุยกันใหม่ ตกลงยอดและงวดผ่อนให้ชัด แล้วเขียนเป็นข้อตกลง ฝ่ายเจ้าหนี้ได้เงินคืนเป็นงวด ฝ่ายลูกหนี้ได้หลักฐานว่ากำลังผ่อนอยู่ และขอให้ลบโพสต์เป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงได้ด้วย

สรุปสั้น ๆ: โพสต์ทวงหนี้ ประจานลงโซเชียล เสี่ยงหมิ่นประมาทแม้หนี้มีจริง ยิ่งด่า ยิ่งตัดต่อรูป ยิ่งหนัก ทวงในแชทส่วนตัว ส่งหนังสือทวงถาม ทำข้อตกลงผ่อน หรือฟ้องศาล ได้เงินคืนจริงกว่าและไม่เสี่ยงติดคุกเองครับ