ทำพินัยกรรมเองได้ไหม? 5 ข้อผิดพลาดที่ทำให้พินัยกรรมเป็นโมฆะ

"พ่อเขียนพินัยกรรมไว้แล้ว ยกบ้านให้ลูกคนเล็ก" แต่พอพ่อเสีย ศาลบอกว่าพินัยกรรมเป็นโมฆะ บ้านต้องแบ่งให้ทายาททุกคนตามกฎหมาย เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นจริงในคำพิพากษาศาลฎีกาหลายคดี ทำพินัยกรรมเอง ได้ครับ ไม่ต้องจ้างทนาย แต่พินัยกรรมเป็นเอกสารที่ ผิดแบบเมื่อไหร่ โมฆะทั้งฉบับ และกว่าจะรู้ ผู้ทำก็จากไปแล้ว แก้อะไรไม่ได้อีก

1. ทำพินัยกรรมเองได้ 3 แบบ

2. ข้อผิดพลาดที่ 1: พิมพ์แล้วเซ็นเอง คิดว่าเป็น "พินัยกรรมเขียนเอง"

แบบเขียนเองไม่ต้องมีพยานก็จริง แต่ต้องเขียนด้วยมือ ทั้งฉบับ ศาลฎีกาตัดสินว่าพินัยกรรมที่พิมพ์ดีดทั้งฉบับ ไม่ใช่แบบเขียนเอง แต่เป็นแบบธรรมดาที่ต้องมีพยานรู้เห็น (ฎ.2102/2551) พิมพ์จากคอมพิวเตอร์แล้วเซ็นคนเดียว จึงเท่ากับไม่มีพินัยกรรมเลย

3. ข้อผิดพลาดที่ 2: พยานไม่ได้เซ็นพร้อมกันต่อหน้าผู้ทำ

หัวใจของแบบธรรมดาคือคำว่า "พร้อมกัน" และ "ในขณะนั้น" (ม.1656) ผู้ทำต้องเซ็นต่อหน้าพยานทั้งสองคนในเวลาเดียวกัน แล้วพยานเซ็นรับรองทันที ในคดีหนึ่ง พยานคนหนึ่งเบิกความว่าตอนที่เขาเซ็น ช่องผู้ทำและช่องพยานอีกคนมีลายมือชื่ออยู่แล้ว ศาลฎีกาจึงตัดสินว่าผู้ทำไม่ได้เซ็นต่อหน้าพยานพร้อมกัน พินัยกรรมเป็นโมฆะ (ฎ.997/2549) อีกคดีที่พยานมาเซ็นภายหลังก็ผลเดียวกัน (ฎ.2102/2551)

4. ข้อผิดพลาดที่ 3: ให้คนที่ได้มรดกเป็นพยาน หรือเป็นคนพิมพ์

กฎหมายห้ามผู้เขียนพินัยกรรมและพยาน รับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้น และห้ามไปถึง คู่สมรสของผู้เขียนหรือพยาน ด้วย (ม.1653) ถ้าฝ่าฝืน ข้อที่ยกทรัพย์ให้คนนั้นเป็นโมฆะ (ม.1705) เรื่องที่เกิดบ่อยคือลูกที่จะได้บ้านเป็นคนพิมพ์พินัยกรรมให้พ่อแม่ หรือเรียกลูกเขยมาเป็นพยาน

พยานยังต้อง บรรลุนิติภาวะ ไม่วิกลจริต ไม่หูหนวก เป็นใบ้ หรือตาบอดทั้งสองข้าง (ม.1670) และพยานต้องลงลายมือชื่อเท่านั้น ใช้ลายพิมพ์นิ้วมือแทนไม่ได้ (ม.1666) ส่วนผู้ทำพินัยกรรมที่เขียนหนังสือไม่ได้ พิมพ์ลายนิ้วมือได้ โดยมีพยาน 2 คนลงชื่อรับรองในขณะนั้น (ม.1665) และใช้พยาน 2 คนชุดเดียวกันได้ (ฎ.8687-8688/2558)

5. ข้อผิดพลาดที่ 4: ยกบ้านที่เป็นสินสมรสทั้งหลัง

บ้านหรือที่ดินที่ซื้อระหว่างแต่งงาน มักเป็นสินสมรส ซึ่งเป็นของสามีภริยาคนละครึ่ง ทำพินัยกรรมยกได้ เฉพาะส่วนของตัวเอง (ม.1481) ศาลฎีกาตัดสินว่า แม้คู่สมรสจะตกลงยินยอมให้อีกฝ่ายยกส่วนของตัวเองด้วย ข้อตกลงนั้นก็ใช้ไม่ได้ พินัยกรรมไม่ผูกพันส่วนของคู่สมรส (ฎ.1083/2540) ถ้าอยากให้ลูกได้ทั้งหลัง สามีภริยาต้องทำพินัยกรรมยกส่วนของตัวเองคนละฉบับ

6. ข้อผิดพลาดที่ 5: เขียนทรัพย์หรือผู้รับไม่ชัด และแก้ด้วยปากกา

• ข้อกำหนดที่ ไม่อาจทราบแน่นอนว่าผู้รับคือใคร หรือ ทรัพย์คืออะไร หรือให้คนอื่นกำหนดส่วนตามใจ เป็นโมฆะ (ม.1706) → เขียนชื่อ-นามสกุลผู้รับ ความสัมพันธ์ เลขโฉนด ทะเบียนรถ ธนาคารและเลขบัญชีให้ครบ
• ขูด ลบ ตก เติม พินัยกรรมแบบธรรมดา ไม่สมบูรณ์ เว้นแต่ทำตามแบบเดียวกันอีกครั้ง คือผู้ทำและพยาน 2 คนเซ็นกำกับพร้อมกัน (ม.1656 วรรคสอง) → แก้ในคอมพิวเตอร์แล้วพิมพ์ใหม่ทั้งฉบับ ปลอดภัยกว่า

7. และช้าก่อนนนนน!!! ลืมเขียนว่า "ทรัพย์ที่เหลือให้ใคร"

หลายคนระบุแค่บ้านกับรถ แต่ลืมเงินฝาก ทอง หรือทรัพย์ที่ได้มาทีหลัง ทรัพย์ที่พินัยกรรมไม่ได้พูดถึงจะตกแก่ ทายาทโดยธรรม ตามลำดับในกฎหมาย (ม.1620) ซึ่งอาจไม่ใช่คนที่เราตั้งใจ ควรมีข้อปิดท้ายว่า "ทรัพย์สินอื่นที่มีอยู่ในขณะที่ข้าพเจ้าถึงแก่ความตาย ซึ่งมิได้ระบุไว้ ยกให้แก่ ..." และถ้าทำฉบับใหม่ ให้เขียนเพิกถอนฉบับก่อนให้ชัด ไม่อย่างนั้นฉบับเก่าถูกเพิกถอนเฉพาะส่วนที่ขัดกับฉบับใหม่เท่านั้น (ม.1697)

อีกเรื่องที่คนมักไม่รู้คือ ผู้รับมรดกรับไปทั้งทรัพย์และหนี้ ภายในขอบเขตทรัพย์ที่ได้รับ อ่านต่อได้ที่ ลูกหนี้เสียชีวิต หนี้ตกทอดถึงลูกไหม

สรุปสั้น ๆ: ทำพินัยกรรมเอง ได้ แต่ต้องเลือกให้ถูกแบบ ถ้าพิมพ์ ต้องเซ็นต่อหน้าพยาน 2 คนพร้อมกัน พยานต้องไม่ใช่ผู้รับทรัพย์หรือคู่สมรสของเขา ยกสินสมรสได้แค่ครึ่งเดียว และเขียนทรัพย์กับผู้รับให้ชัด ถ้าทรัพย์มีมูลค่าสูง ไปทำที่อำเภอหรือให้ทนายตรวจ คุ้มกว่ามากครับ