แก้สัญญาที่เซ็นไปแล้วยังไง? ทำบันทึกต่อท้ายสัญญาให้ใช้ได้จริง

สัญญากู้ที่เซ็นกันไปเมื่อปีที่แล้ว วันนี้ผู้กู้ขอยืมเพิ่มอีก 20,000 บาท หรือสัญญาเช่าบ้านจะครบปี แล้วอยากต่ออีกปีพร้อมปรับค่าเช่า หลายคนหยิบปากกามาขีดฆ่าตัวเลขเดิม เขียนยอดใหม่ลงไป แล้วเซ็นกำกับนิดหน่อย ซึ่งเป็นวิธีที่เสี่ยงที่สุดครับ วิธีที่ถูกคือทำ บันทึกต่อท้ายสัญญา เป็นเอกสารฉบับใหม่ที่อ้างถึงสัญญาเดิม บทความนี้สรุปว่าต้องเขียนอะไร ใครต้องลงชื่อ และแต่ละเรื่องที่แก้บ่อยมีกับดักตรงไหน

1. ทำไมไม่ควรขีดฆ่า เขียนทับสัญญาเดิม

ปัญหาของการแก้บนกระดาษเดิมคือ พิสูจน์ยากว่าใครแก้ แก้เมื่อไร และอีกฝ่ายยินยอมหรือเปล่า ศาลฎีกาเคยตัดสินคดีที่กู้ 3,100 บาท ต่อมากู้เพิ่ม 1,400 บาท แล้วแก้ยอดในหนังสือกู้ฉบับเดิมโดยผู้กู้ไม่ได้ลงชื่อกำกับ ผลคือยอดที่เพิ่มไม่มีหลักฐานการกู้ ฟ้องได้เฉพาะ 3,100 บาท (ฎีกาที่ 326/2507)

อีกด้านหนึ่ง ถ้าเจ้าหนี้แก้ตัวเลขในสัญญาให้สูงขึ้นเองโดยผู้กู้ไม่ยินยอม ส่วนที่แก้ใช้ไม่ได้ แต่หลักฐานเดิมยังใช้ได้เท่าจำนวนที่กู้จริง (ฎีกาที่ 3028/2527, 1149/2552) แปลว่าการแก้แบบนี้ไม่ได้ช่วยใครเลย แถมทำให้ถูกสงสัยว่าปลอมเอกสาร

2. บันทึกต่อท้ายสัญญาต้องมีอะไรบ้าง

1. อ้างถึงสัญญาเดิมให้ชัด — ชื่อสัญญา เลขที่ (ถ้ามี) วันที่ทำ และคู่สัญญา
2. รายการที่แก้ทีละข้อ — แก้ข้อไหนของสัญญาเดิม เป็นข้อความหรือตัวเลขอะไร มีผลตั้งแต่วันไหน จำนวนเงินเขียนทั้งตัวเลขและตัวอักษร
3. ข้อที่ไม่ได้แก้ยังใช้ตามเดิม — เขียนว่าข้อความอื่นในสัญญาเดิมที่ไม่ได้แก้ ให้คงใช้บังคับตามเดิมทุกประการ และให้บันทึกนี้เป็นส่วนหนึ่งของสัญญาเดิม
4. ระบุว่าไม่เป็นการแปลงหนี้ใหม่ (สำหรับสัญญาที่เป็นหนี้เงิน) — เพื่อยืนยันว่าหนี้เดิม สิทธิ และหลักประกันเดิมยังอยู่ เพราะการแปลงหนี้ใหม่ทำให้หนี้เดิมระงับ (ป.พ.พ. มาตรา 349)
5. ลายมือชื่อ ของคู่สัญญาเดิมทุกฝ่าย ผู้ค้ำ (ถ้ากระทบหนี้ที่ค้ำ) และพยาน

3. ใครต้องลงชื่อ

หลักคือ ทุกฝ่ายในสัญญาเดิม เพราะการแก้สัญญาก็คือการตกลงกันใหม่ ฝ่ายเดียวแก้เองไม่ได้ และมีจุดที่กฎหมายบังคับเรื่องลายมือชื่อไว้ชัด ๆ ดังนี้

4. แก้เรื่องไหน ต้องระวังอะไร

เพิ่มวงเงินกู้

เขียนว่าผู้กู้ขอกู้เพิ่มเท่าไร รับเงินไปแล้วเมื่อไร และยอดรวมใหม่เป็นเท่าไร ผู้กู้ต้องลงชื่อ ในบันทึก ส่วนอากรแสตมป์ สัญญากู้ติด 1 บาทต่อทุก 2,000 บาท สูงสุด 10,000 บาท โดยผู้ให้กู้เป็นผู้เสีย บันทึกที่กู้เพิ่มคิดอากรจาก ยอดที่กู้เพิ่ม เพราะยอดเดิมติดอากรไปแล้วในสัญญาเดิม เช่น กู้เพิ่ม 20,000 บาท ติดอากร 10 บาท ถ้าลงนามแบบอิเล็กทรอนิกส์ ให้ชำระผ่านระบบ e-Stamp ภายใน 15 วันนับแต่วันถัดจากวันทำตราสาร

ถ้าหนี้นี้มีผู้ค้ำ ผู้ค้ำรับผิดเฉพาะหนี้ที่ระบุไว้ในสัญญาค้ำ (มาตรา 681) อยากให้ค้ำยอดที่เพิ่มด้วย ควรทำ สัญญาค้ำประกัน ฉบับใหม่ที่ระบุยอดและวงเงินให้ชัด

เปลี่ยนอัตราดอกเบี้ย

ลดดอกเบี้ยทำได้เสมอ แต่ถ้าปรับขึ้น ผู้ให้กู้ที่เป็นบุคคลธรรมดาคิดได้ ไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี (มาตรา 654) ถ้าเกิน ข้อตกลงดอกเบี้ยเป็นโมฆะทั้งหมด และมีโทษอาญาตาม พ.ร.บ.ห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 และห้ามคิดดอกเบี้ยทบต้น เว้นแต่ดอกเบี้ยค้างไม่น้อยกว่า 1 ปีและตกลงกันเป็นหนังสือ (มาตรา 655) รายละเอียดอยู่ที่ ดอกเบี้ยเงินกู้ระหว่างบุคคล

ขยายระยะเวลา / เลื่อนวันครบกำหนด

ระบุวันครบกำหนดใหม่ให้ชัด ถ้ามีผู้ค้ำต้องให้ผู้ค้ำลงชื่อยินยอมในบันทึกเดียวกัน ส่วนการที่เจ้าหนี้แค่ปล่อยเวลาผ่านไปเฉย ๆ โดยยังไม่ทวง ศาลไม่ถือว่าเป็นการผ่อนเวลา การผ่อนเวลาต้องเป็นการตกลงกำหนดเวลาใหม่ที่แน่นอน ซึ่งระหว่างนั้นเจ้าหนี้เรียกร้องไม่ได้ (ฎีกาที่ 4769/2547) ถ้าลูกหนี้ผิดนัดแล้วและต้องการแบ่งจ่ายเป็นงวดใหม่ทั้งชุด ใช้ หนังสือข้อตกลงผ่อนชำระ จะตรงกว่า

ปรับค่าเช่า / ต่อสัญญาเช่า

ถ้าต่อสัญญาแล้วระยะเวลาเช่าที่ตกลงยาว เกิน 3 ปี ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน ไม่อย่างนั้นฟ้องบังคับได้เพียง 3 ปี (มาตรา 538) และเช่าอสังหาริมทรัพย์ต่อสัญญาได้ไม่เกินครั้งละ 30 ปี (มาตรา 540) อากรแสตมป์สัญญาเช่าคิด 1 บาทต่อค่าเช่าทุก 1,000 บาทตลอดอายุการเช่า ช่วงที่ต่อก็ต้องคิดอากรด้วย

ถ้าผู้ให้เช่ามีห้องหรือบ้านให้เช่าอยู่อาศัย ตั้งแต่ 3 หน่วยขึ้นไป จะเข้าประกาศควบคุมสัญญาเช่าที่อยู่อาศัย พ.ศ. 2568 ซึ่งห้ามข้อสัญญาที่เปลี่ยนอัตราค่าเช่าหรือค่าบริการก่อนสัญญาสิ้นสุด และห้ามเรียก "ค่าต่อสัญญา" จากผู้เช่ารายเดิม การปรับค่าเช่าจึงควรทำตอนต่อสัญญาฉบับใหม่ ดูเพิ่มที่ สัญญาเช่าคอนโด/บ้าน 2568

5. และช้าก่อน!!! 5 จุดที่แก้สัญญาแล้วพลาดบ่อย

1. ขีดฆ่าเขียนทับแล้วเซ็นกำกับฝ่ายเดียว — ถ้าผู้กู้ไม่ได้ลงชื่อ ยอดที่เพิ่มไม่มีหลักฐาน (ฎีกาที่ 326/2507)
2. ตกลงกันในไลน์แล้วจบ — ข้อความที่ส่งมาฝ่ายเดียวแล้วอีกฝ่ายไม่ได้ตอบรับ ศาลไม่นับเป็นหลักฐานเป็นหนังสือของฝ่ายที่ไม่ได้ยืนยัน (ฎีกาที่ 123/2565)
3. ขยายเวลาโดยไม่ถามผู้ค้ำ — ผู้ค้ำอาจหลุดพ้นทั้งหมด (มาตรา 700)
4. ไม่เขียนว่าข้ออื่นยังใช้ตามเดิม และไม่เป็นการแปลงหนี้ — เปิดช่องให้เถียงกันว่าสัญญาเดิมยังใช้ได้แค่ไหน หนี้เดิมและหลักประกันยังอยู่หรือเปล่า
5. ลืมอากรแสตมป์ส่วนที่เพิ่ม — ตราสารที่ต้องติดอากรแต่ไม่ได้ติด ใช้เป็นพยานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่ม (ประมวลรัษฎากร มาตรา 118)

บันทึกต่อท้ายเหมาะกับการแก้ทีละเรื่องสองเรื่อง ถ้าต้องแก้เกือบทั้งฉบับ ทำสัญญาใหม่ทั้งฉบับแล้วเขียนให้ชัดว่ายกเลิกฉบับเดิมจะอ่านง่ายกว่า แต่สำหรับหนี้เงิน การทำสัญญาใหม่แทนฉบับเดิมเสี่ยงกลายเป็นแปลงหนี้ใหม่ ถ้ามีหลักประกันหรือผู้ค้ำอยู่ ควรปรึกษาทนายก่อนครับ