สัญญาโมฆะ กับ โมฆียะ ต่างกันยังไง? 8 เรื่องที่ทำให้สัญญาที่เซ็นแล้วใช้ไม่ได้

"สัญญานี้เป็นโมฆะ!" ได้ยินกันบ่อยเวลาทะเลาะเรื่องเงิน แต่ส่วนใหญ่ใช้คำผิดครับ สัญญาโมฆะ กับ สัญญาโมฆียะ ฟังคล้ายกัน แต่ผลต่างกันมาก และสัญญาที่แค่ "ไม่แฟร์" ก็ไม่ได้แปลว่าใช้ไม่ได้เสมอไป บทความนี้จะอธิบายแบบภาษาบ้าน ๆ แล้วพาดู 8 เรื่องที่เจอบ่อยในชีวิตจริง

1. โมฆะ กับ โมฆียะ ต่างกันยังไง

จำง่าย ๆ แบบนี้ครับ โมฆะ = ใช้ไม่ได้ตั้งแต่แรก เหมือนไม่เคยเซ็นกันเลย ส่วน โมฆียะ = ใช้ได้ไปก่อน แต่คนที่เสียเปรียบมีสิทธิขอยกเลิก ถ้าเขายกเลิก ก็ถือว่าใช้ไม่ได้มาตั้งแต่ต้น ถ้าเขาไม่ยกเลิกจนเลยเวลา สัญญาก็ใช้ได้ตามปกติ

2. 5 เรื่องที่ทำให้สัญญาเป็นโมฆะ (ใช้ไม่ได้ตั้งแต่แรก)

เรื่องที่ 1: ตกลงกันทำเรื่องผิดกฎหมาย

เช่น จ้างไปทำร้ายคน ซื้อขายของผิดกฎหมาย ตัวอย่างใกล้ตัวที่สุดคือ ให้กู้เงินระหว่างคนกันเอง คิดดอกเบี้ยเกิน 15% ต่อปี ศาลถือว่าเรื่องดอกเบี้ยใช้ไม่ได้ทั้งหมด ไม่ใช่ลดเหลือ 15% แต่ เงินต้นยังทวงได้ และดอกเบี้ยที่ผู้กู้จ่ายไปแล้วให้เอามาหักเงินต้น (ฎีกา 5376/2560) อ่านต่อที่ ดอกเบี้ยเงินกู้ระหว่างบุคคลคิดได้สูงสุดเท่าไหร่

เรื่องที่ 2: ไม่ทำตามขั้นตอนที่กฎหมายบังคับ

สองแถวล่างคือจุดที่คนเข้าใจผิดบ่อยครับ "ยืมเงินแล้วไม่ได้ทำสัญญา" ไม่ได้ทำให้หนี้หายไป คนยืมยังเป็นหนี้อยู่ แค่คนให้ยืมต้องหาหลักฐานอื่นมาสู้ อ่านต่อที่ ยืมเงินไม่มีสัญญา มีแค่สลิปโอน ฟ้องได้ไหม

เรื่องที่ 3: ทำสัญญาหลอก ๆ บังหน้าอีกเรื่อง

ที่เจอบ่อยคือ ยืมเงิน แต่ให้ทำเป็นสัญญาขายฝากหรือขายที่ดิน เผื่อไม่จ่ายจะได้ยึดที่ได้ง่าย ๆ ศาลถือว่าสัญญาขายที่ทำหลอก ๆ นั้นใช้ไม่ได้ แล้วตัดสินตามความจริงว่าเป็นการยืมเงิน (ฎีกา 4686/2552, 9790/2553) แปลว่าคนให้ยืม ได้แค่เงินคืน ไม่ได้ที่ดิน และถ้าแอบคิดดอกเบี้ยเกิน 15% ไว้ในราคาขาย ก็โดนเรื่องที่ 1 ซ้ำอีก

เรื่องที่ 4: เข้าใจผิดในเรื่องหลักของสัญญา

เช่น คิดว่าเซ็นเป็นพยาน แต่จริง ๆ เป็นสัญญาค้ำประกัน หรือตั้งใจซื้อที่ดินแปลงหนึ่ง แต่ในสัญญากลายเป็นอีกแปลง เรื่องนี้พิสูจน์ในศาลยาก และถ้าเราเซ็นเพราะประมาทมาก ๆ เอง เช่น ไม่อ่านเลยสักบรรทัด ก็อาจอ้างไม่ได้ อ่านก่อนเซ็นทุกครั้ง ปลอดภัยที่สุดครับ

เรื่องที่ 5: เขียนข้อที่กฎหมายห้ามไว้ตรง ๆ

กฎหมายหลายเรื่องเขียนไว้เลยว่าข้อตกลงแบบนี้ใช้ไม่ได้ เช่น ผ่อนเป็นงวดแล้วจ่ายช้างวดเดียว เจ้าหนี้คิดดอกเบี้ยค่าปรับได้แค่จากเงินของงวดนั้น จะคิดจากยอดหนี้ทั้งก้อนไม่ได้ หรือสัญญาค้ำประกันที่เขียนให้คนค้ำรับผิดเหมือนเป็นคนกู้เองทุกอย่าง ซึ่งกฎหมายค้ำประกันฉบับปี 2557 ห้ามไว้

3. 3 เรื่องที่ทำให้สัญญาเป็นโมฆียะ (ใช้ได้ แต่ขอยกเลิกได้)

4. สัญญาที่ "ไม่แฟร์" ไม่ได้แปลว่าใช้ไม่ได้

ข้อที่เอาเปรียบเกินไป เช่น ค่าปรับสูงลิ่ว หรือยึดเงินมัดจำแพงเกินเหตุ ส่วนใหญ่ยังใช้ได้ ครับ แต่ถ้าไปถึงศาล ศาลมีอำนาจ ลดให้ เหลือเท่าที่เป็นธรรม ตัวอย่างเช่น เจ้าของห้องยึดเงินประกันทั้งก้อน ที่ศาลลดได้ถ้าสูงเกินความเสียหายจริง

5. และช้าก่อนนน!!! ทำสัญญายังไงไม่ให้มีปัญหา

1. ดูอายุคนเซ็น ถ้ายังไม่ถึง 20 ปีและยังไม่แต่งงาน ให้พ่อแม่เซ็นยินยอมด้วย
2. ให้กู้เงินกันเอง ดอกเบี้ยไม่เกิน 15% ต่อปี และอย่าแอบรวมดอกเบี้ยไว้ในยอดเงินต้น
3. ทำให้ตรงกับเรื่องจริง ยืมเงินก็ทำสัญญากู้ อย่าทำเป็นขายที่ดินหลอก ๆ
4. ซื้อขายที่ดิน บ้าน คอนโด ต้องไปโอนที่สำนักงานที่ดิน ระหว่างรอโอนใช้สัญญาจะซื้อจะขาย
5. อ่านทุกหน้าก่อนเซ็น และเก็บสำเนาไว้ ถ้าเซ็นออนไลน์ ระบบที่ดีจะเก็บหลักฐานว่าใครเซ็นอะไร เมื่อไหร่

สรุปสั้น ๆ: โมฆะคือใช้ไม่ได้ตั้งแต่แรก ใครก็อ้างได้ ส่วนโมฆียะใช้ได้จนกว่าคนที่เสียเปรียบจะขอยกเลิกภายในเวลาที่กำหนด และสัญญาที่แค่ไม่แฟร์ ศาลมักลดให้ ไม่ได้ทำให้ใช้ไม่ได้ทั้งฉบับครับ