บันทึกข้อตกลงแบ่งมรดก พี่น้องแบ่งกันเองยังไง ใครได้บ้าน ใครจ่ายชดเชย หนี้พ่อแม่ใครจ่าย
SiamContract · · อ่าน 4 นาที
บันทึกข้อตกลงแบ่งมรดก พ่อแม่เสียชีวิตไม่มีพินัยกรรม พี่น้องแบ่งที่ดิน บ้าน รถ กันเองได้ไหม ใครได้บ้านจ่ายชดเชยยังไง หนี้พ่อแม่ใครจ่าย มีทายาทเป็นเด็กระวังอะไร
แม่จากไปโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม ทิ้งบ้านหลังเดิม ที่นาหนึ่งแปลง และรถกระบะเก่าหนึ่งคัน ลูกสามคนคุยกันในงานศพว่า "บ้านให้น้องเล็กเพราะอยู่ดูแลแม่มาตลอด นาให้พี่ใหญ่ รถขายแบ่งกัน" ผ่านไปปีหนึ่ง พี่กลางเริ่มรู้สึกว่าตัวเองได้น้อย แล้วถามว่า "ตกลงกันตอนไหน ไม่เห็นมีกระดาษ" บทความนี้อธิบายว่า บันทึกข้อตกลงแบ่งมรดก ช่วยพี่น้องได้อย่างไร และต้องเขียนอะไรบ้างครับ
1. ใครเป็นทายาท และได้ส่วนเท่าไร
- ทายาทโดยธรรมมี 6 ลำดับ ลูก › พ่อแม่ › พี่น้องร่วมพ่อแม่ › พี่น้องร่วมพ่อหรือแม่ › ปู่ย่าตายาย › ลุงป้าน้าอา และคู่สมรสที่ยังมีชีวิตก็เป็นทายาทด้วย (ป.พ.พ. ม.1629)
- ลูกที่เสียชีวิตไปก่อน หลาน (ลูกของลูกคนนั้น) รับมรดกแทนที่ได้
- ไม่มีพินัยกรรม กฎหมายสันนิษฐานว่าทายาทได้ส่วนเท่ากัน (ม.1746) และระหว่างที่ยังไม่แบ่ง ทุกคนมีสิทธิร่วมกัน (ม.1745)
- ของที่พ่อแม่ยกให้ตอนยังมีชีวิต ไม่ทำให้สิทธิรับมรดกของลูกคนนั้นลดลง (ม.1747)
2. แบ่งมรดกได้ 3 วิธี
| วิธี | ตัวอย่าง | ต้องมีหนังสือไหม |
|---|---|---|
| ต่างคนต่างครอบครองเป็นส่วนสัด | พี่ใหญ่ทำนาแปลงเหนือ น้องเล็กอยู่บ้าน | กฎหมายไม่บังคับ แต่ควรมี |
| ขายแล้วแบ่งเงิน | ขายรถกระบะ ได้เงินแบ่งสามส่วน | กฎหมายไม่บังคับ แต่ควรมี |
| ทำสัญญาแบ่ง | บ้านให้น้องเล็ก น้องจ่ายชดเชยพี่ | ต้องมีหนังสือลงชื่อ ไม่งั้นฟ้องบังคับไม่ได้ (ม.1750) |
3. ตัวอย่างไทม์ไลน์ สามพี่น้องแบ่งมรดกแม่
- 10 มิ.ย.แม่เสียชีวิต
ขอมรณบัตร เก็บโฉนด เล่มทะเบียนรถ สมุดบัญชีของแม่ไว้ที่เดียว
- 1 ก.ค.พี่น้องนั่งคุยกัน ทำบันทึกข้อตกลงแบ่งมรดกกฎหมายบังคับ
บ้านให้น้องเล็ก นาให้พี่ใหญ่ รถขายแบ่งเงิน น้องเล็กจ่ายชดเชยพี่กลาง 200,000 บาท ภายใน 31 ม.ค. หนี้ ธ.ก.ส. ของแม่ น้องเล็กจ่าย ทุกคนและพยาน 2 คนลงชื่อ
- 15 ก.ค.ไปสำนักงานที่ดินขอรับมรดก
แปลงบ้าน: พี่ใหญ่และพี่กลางทำหนังสือยินยอมไม่ขอรับมรดกแปลงนี้ให้น้องเล็กยื่น แปลงนา: ทำกลับกัน
- ประมาณ 47 วันต่อมาประกาศครบ 30 วัน จดทะเบียนโอนมรดก
ลูกรับมรดกจากแม่ เสียค่าธรรมเนียมร้อยละ 0.5 ของราคาประเมิน ตามบันทึก ผู้ได้รับแปลงไหนออกค่าโอนแปลงนั้น
- 31 ม.ค.น้องเล็กโอนเงินชดเชยให้พี่กลาง
พี่กลางออกใบรับเงินให้ เก็บไว้กับบันทึก
4. หนี้ของพ่อแม่ ใครต้องจ่าย
พี่น้องตกลงกันเองได้ว่าใครเป็นคนจ่ายหนี้ แต่ ข้อตกลงนั้นไม่ผูกพันเจ้าหนี้ หลังแบ่งมรดกแล้ว เจ้าหนี้เรียกให้ทายาทคนใดก็ได้จ่าย แต่ไม่เกินทรัพย์มรดกที่คนนั้นได้รับ ถ้าใครจ่ายเกินส่วนของตัวเอง เรียกคืนจากพี่น้องคนอื่นได้ (ม.1738) ทายาทไม่ต้องเอาเงินส่วนตัวไปจ่ายหนี้เกินกว่ามรดกที่ได้รับ
5. ข้อที่ต้องระวัง
- ทายาททุกคนต้องลงชื่อ ขาดใครไป ข้อตกลงไม่ผูกพันคนนั้น
- มีพินัยกรรมต้องแบ่งตามพินัยกรรมก่อน ไม่ควรใช้บันทึกนี้ ให้ปรึกษาสำนักงานที่ดินหรือทนาย
- อายุความคดีมรดก 1 ปี นับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่ทายาทรู้หรือควรรู้ว่าเจ้ามรดกตาย (ม.1754) อย่าปล่อยเรื่องค้างนาน
- ทรัพย์ที่เจอทีหลัง เช่น บัญชีที่ไม่มีใครรู้ บันทึกของเราเขียนให้แบ่งเท่ากัน
- เงินฝากและรถ แต่ละหน่วยงานขอเอกสารไม่เหมือนกัน ควรโทรถามธนาคารหรือสำนักงานขนส่งก่อน
ขั้นตอนโอนมรดกที่ดินที่สำนักงานที่ดิน เอกสารที่ต้องใช้ และค่าธรรมเนียม อ่านต่อได้ใน รับมรดกที่ดิน ทำยังไง
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีของคุณ หากมูลค่าสูงหรือมีข้อพิพาท ควรปรึกษาทนายความ
คำถามที่พบบ่อย
บันทึกแบ่งมรดกต้องติดอากรแสตมป์ไหม
บัญชีอัตราอากรแสตมป์ของกรมสรรพากรไม่มีรายการ "แบ่งมรดก" หรือ "ประนีประนอมยอมความ" แม่แบบของเราจึงไม่มีช่องติดอากร ถ้าไม่แน่ใจ ควรโทรถามกรมสรรพากร 1161
พี่น้องคนหนึ่งไม่ยอมลงชื่อ ทำยังไง
ข้อตกลงจะผูกพันเฉพาะคนที่ลงชื่อ ถ้าตกลงกันไม่ได้ ทายาทอาจต้องร้องขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดก หรือฟ้องขอแบ่งมรดก ควรปรึกษาทนายหรือสำนักงานช่วยเหลือทางกฎหมาย
น้องอยู่ในบ้านแม่มาตลอด แต่ยังไม่ได้แบ่ง น้องเสียสิทธิไหมถ้าเกิน 1 ปี
ทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกที่ยังไม่แบ่ง มีสิทธิเรียกให้แบ่งได้แม้พ้นอายุความ 1 ปีแล้ว (ม.1748) แต่ทายาทที่ไม่ได้ครอบครองควรรีบตกลงหรือดำเนินการภายใน 1 ปี
ข้อมูลอ้างอิง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1574, 1629, 1738, 1745–1750, 1754 (ฉบับรวม ศาลยุติธรรม)
- กรมที่ดิน: คู่มือประชาชน จดทะเบียนโอนมรดกกรณีไม่มีผู้จัดการมรดก
- กรมสรรพากร: บัญชีอัตราอากรแสตมป์
หมายเหตุ: ข้อมูล ณ 28 ตุลาคม พ.ศ. 2569 — กฎหมายและแนวปฏิบัติของหน่วยงานอาจเปลี่ยนแปลง